استان فارس

استان فارس با وسعتی حدود 122608 کیلومتر مربع، چهارمین استان بزرگ ایران است. همسایگان آن استان های: از جهت شمال اصفهان، از جهت جنوب هرمزگان، از سمت غرب و جنوب غربی بوشهر، از سمت شمال غربی کهگیلویه و بویراحمد، از جهت شرق کرمان و از جهت شمال شرقی یزد.

مرکز این استان، شیراز، پنجمین شهر پرجمعیت ایران است. براساس آخرین سرشماری در سال 1395 جمعیت این استان 4851274 نفر برآورد شده است.

استان فارس از مناطق مهم عشایری و کوچ‌نشینی ایران به شمار می‌رود. ایل قشقایی، ایلات خمسه (پنج ایل باصری، بهارلو، اینانلو، نفر و عرب خمسه) و ایل ممسنی از جمله مهم‌ترین کوچ‌نشینان استان فارس هستند. ایل قشقایی از بزرگ‌ترین ایلات ایران با شش طایفه در فارس است. در آخرین سرشماری جمعیت کوچ نشینان این استان  بالغ بر 131717 نفر برآورد شد.

استان فارس از جمله استان‌های با آب‌وهوای متنوع است. سه گونه آب‌وهوای کوهستانی، معتدل و گرم در این خطه جریان دارد. ناحیه شمال، شمال غربی و غرب استان دارای آب و هوای کوهستانی با زمستان‌های سرد و تابستان‌های معتدل؛ ناحیه مرکزی دارای آب و هوای معتدل و ناحیه جنوب و جنوب شرقی به علت کاهش ارتفاع، آب و هوای گرم و خشک دارد.

استان فارس به لحاظ تاریخی، از مناطق مهم و تأثیرگذار کشور محسوب می‌شود؛ چرا که طبق اسناد و مدارک، قدمت  فارس به حدود یازده سده پیش از میلاد مسیح باز می‌گردد. در آن دوران این خطه سکونت‌گاه یکی از طایفه‌های آریایی با نام پارس بوده. نام فارس، معرب شده پارس، گواه این ادعا است. نام خلیج فارس نیز برگرفته از نام این منطقه است.

در سال 1352 پس از تقسیمات کشوری، رابطه استان فارس با خلیج فارس قطع گردید و حاشیه خلیج فارس به استان بوشهر ملحق شدند.

به لحاظ تاریخی می‌توان تحولات استان فارس را به دو دوره پیش از اسلام و پس از اسلام تقسیم‌بندی کرد:

پیش از اسلام

به علت آب‌وهوا و آبادانی منطقه فارس، طایفه پارس که از اقوام آریایی بودند، پس از اینکه وارد فلات ایران شدند، در این منطقه سکنا گزیدند. بخشی از آنها به شهرنشینی و ده‌نشینی روی‌ آورند و بخشی با چادرنشینی روزگار می‌گذرانیدند.

سلسله هخامنشیان، که روزگار شکوه و عظمت ایران باستان وام دار آنها است، در این منطقه تأسیس می‌گردد. منطقه فارس به علت دارا بودن آثار تاریخی قابل توجه از این دوره شهرت جهانی دارد. آثاری چون: تخت جمشید، پاسارگاد، نقش رستم، نقش رجب و….

اردشیر بابکان، از موبدان معبدی در شهر استخر، سلسله ساسانیان را در منطقه فارس تأسیس کرد. وی پایتخت خود را در نزدیکی تیسفون قرار داد. در آن زمان استان فارس به پنج ناحیه تقسیم می‌شد: ارجان، اردشیرخوره، استخر، دارابگرد و شاپور خوره.

پس از اسلام

بعد از اسلام فارس مرکز سلسله‌هایی چون دیلمیان، اتابکان، آل‌بویه و زندیه بوده است. منطقه فارس به علت ویژگی‌هایی چون خاک حاصل‌خیز، قرارگیری در جنوب کشور و نزدیکی به خلیج فارس، قدمتی چندین هزارساله و… همواره در طول تاریخ مورد توجه بوده است. پس از اسلام، این منطقه دست‌خوش دگرگونی‌های بسیاری شد. زمانی که شاه اسماعیل صفوی بر فارس تسلط یافت را می‌توان آغاز رونق دوباره این منطقه دانست.

پس از اینکه نادرشاه افشار در جنگ با افغان‌ها شکست خورد فارس دچار بحران شد اما با روی کار آمدن کریم‌خان زند جانی تازه یافت. چرا که کریم خان در صلح و آبادانی این خطه بسیار کوشید؛ از این رو وی را «وکیل‌الرعایا» نامیده‌اند!

در دوران قاجار، استان فارس هم‌چنان از اهمیت بسیاری برخوردار بود. مهم‌ترین راه ارتباطی خلیج‌فارس و مرکز از این منطقه عبور می‌کرد.

پس از انقلاب اسلامی، همچنان این خطه شگفت‌انگیز و پر رمز و راز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. استان فارس در بسیاری از بخش‌ها نقشی کلیدی در کشورمان ایران ایفا می‌کند.